Nefes nedir?

Klasik Türk müziğinin dini - tasavvuf konusundaki bir beste ve şiir çeşididir. Mesela Yunus Emre'nİn bütün şiirleri İlahi - nefes şeklindedir.

Nefesler daha sonraları Bektaşi şiir ve müziğine has bir şekil olmuştur. Edebiyat terimi olarak ise daha çok Alevi-Bektaşidergahlarında ayin-i Cem sırasında hususi bestelerle, saz eşliğinde ve genellikle bir makam ile okunan nükteli, zarif, yer yer laubali ifadeler de ihtiva eden manzumelere denir.

Şekil bakımından halk edebiyatı nazım türlerinden koşma gibi dörtlüklerden meydana gelen nefesler, genellikle hece vezni ile yazılırdı. Nefesler, ele aldıkları konulara göre aşıkane, kalenderane, felsefi veya didaktik mahiyette hicviyye, medhiyye ve mersiyetarzında olabilecekleri gibi, "insan-ı kamil" hakkında veya "On iki imam" hakkında yazılmış da olabilirdi. Bu grupta yer alan nefeslerden sırf okunmak için yazılanlara "nutuk", terennüm edilmek (ezgi ile söylemek) için söylenenlere ise "nefes" denirdi.

Nefeslerin büyük bir kısmında insandan, insanın özelliklerinden, yeryüzündeki varlıklar içinde en yüce mahluk oluşundan, yani ilahi bir yanı bulunuşundan bahsedilirdi. Bundan başka daha çok Bektaşilerin kendi tarikat, inanç ve düşünce sistemiyle ilgili temaları işleyen nefesler, diğer bir ifade ile Bektaşi tarikatına mahsus ilahilerdir. Bektaşiler bu şiirlere, Cenab-ı Hakk'ın ilhamı ile söylendiğine inandıkları için "nefes" adını verirler. Alevi şairlerin söylediği ilahilere ise "deme" denir. Hecenin 7, 8, 11'li ölçüsüyle yazılanlar olduğu gibi aruz vezni ile de yazılan nefesler vardır.

Nefesin kafiye düzeni koşmanınki gibidir. Nazım birimi genellikle dörtlük şeklindedir. Nefesler, en az 3 olmak üzere 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10 ve daha fazla dörtlükten meydana gelmektedir. Türk tekke edebiyatının bellibaşlı örneklerini meydana getiren nefeslere yeryüzünde başka hiçbir milletin edebiyatında rastlamak mümkün değildir.

Türk edebiyatımn şekil ve muhteva yönünden en güzel nefesleri Yunus Emre, Seyyid Nizamoğlu Seyfullah, Eşref oğlu Rumi, Akkirmanlı Nakşı, Hatayi, Pir Sultan Abdal; daha yakın tarihlerde ise Rıza Tevfik, Derviş Ruhullah ve Samih Rifat gibi şairler tarafından kaleme alınmıştır.

Nefes nazım biçimi özellikleri

1. Bektaşi şairlerinin yazdığı tasavvufi şiirlerdir.

2. Genellikle, nefeslerde tasavvuftaki Vahdet-i Vücud felsefesi anlatılır.

3. Bunun yanında Hz. Muhammed (A.S.M) ve Hz. Ali (R.A) için övgüler de söylenir.

4. Nazım birimi dörtlüktür. Dörtlük sayısı 3 ile 10 ve daha fazla arasında değişir.

5. Hece ölçüsüyle yazılırlar. Ama aruz ölçüsüyle yazılan nefesler de vardır.

6. Nefeslerde, kalenderane ve alaycı bir üslup dikkati çeker.

7. Duygu ve düşünceleri nükteli bir şekilde ve zarafet ölçüleri içinde söylemek nefesin en belirgin özelliğidir.

Örnek nefes;

Eşrefoğlu al haberi
Bahçe biziz bağ bizdedir
Biz de mevlanın kuluyuz
Yetmiş iki dil bizdedir

Erlik midir eri yormak
Irak yoldan haber sormak
Cennetteki ol dört ırmak
Coşkun akan sel bizdedir

Adem vardır cismi semiz
Abdes alır olmaz temiz
Halkı dahleylemek nemiz
Bilcümle vebal bizdedir

Biz erenler gerçeğiyiz
Has bahçenin çiçeğiyiz
Hacı bektaş köçeğiyiz
Edep erkan yol bizdedir

Kuldur Hasan Dede'm kuldur
Manayı söyleyen dildir
Elif hakka doğru yoldur
Cim ararsan dal bizdedir

(Tamaşvarlı Âşık Hasan,17.yy.)

Sözlükte "nefes" ne demek?

1. Soluk; canlı varlık.
2. (boş bir inançla) şifa verir diye hastaya okuyup üfleme; bektaşi ve alevilerin görüş ve düşüncelerini belirtmek için yazılmış koşuk.
3. Sigara, pipo içilirken içe çekilen duman.

Nefes kelimesinin ingilizcesi

n. breath, exhalation, whiff, wind
Köken: Arapça

Son eklenenler

Yorumlar

Bu sayfa ait yorum bulunamadı. İlk yorum yapan siz olun.

Yorum ekle

Vazgeç